Geniet van dit eeuwenoude, gezonde gerecht.

Een eeuwenoud streekgerecht met Myrrhis odorato ( roomse kervel) als één van de hoofdbestanddelen.

In de steek ( Veluwe, IJsselstreek, Overijssel)  bekend onder de naam kruudmoes of melkmoes. 

In onze woonplaats, is de naam; melkmoes gangbaar.

Het gerecht is heel gezond en smakelijk door de kruiden met karnemelk en gort. 
Het kan met een worst erin gegeten worden, maar het kan ook goed zonder. 

Het recept voor 4 pers.

0,6 ltr. water. 220 gr. gewone (parel) gort. Kan zelfs met kant en klaar gekochte gortepap.	die moet een nacht weken.
Harde worst of rookworst, of spek.	Vlees hoeft er niet in.
300gr. Rozijnen en krenten.	Op het laatst meekoken.
1 liter karnemelk. mespuntje zout	Lekker is boerenkarnemelk. Niet meekoken.

Kook de gort en eventueel de worst  in ruim water. De gort zwelt. Het is de bedoeling dat het een soort dikke maaltijdsoep wordt.

Reken erop dat er ook nog een behoorlijke scheut karnemelk bij komt.

Misschien iets zout toevoegen, vooral als er geen vlees bij gegeten wordt.

Op het laatst de fijngesneden kruiden ( zie hieronder) toevoegen en heel even mee laten opwarmen.

Het gerecht kan ruim van te voren gekookt worden, want het hoeft niet persé warm te zijn.

De karnemelk kan zonder risico op schiften, bij de afgekoelde substantie gedaan worden. Moet het toch vanwege de haast door de hete brij geroerd worden, zorg dan dat de karnemelk op kamertemperatuur is, er langzaam gietend en snel roerend aan toegevoegd wordt.

Bepaal zelf de dikte, door er meer of minder bij te gieten. ( karnemelk en /of water)

De kruiden.

Veel kervel (Myrrhis odorata). = essentieel. (± 6-8 grote takken)

En verder, kruiden; afhankelijk wat er in de tuin groeit.

Zelf heb ik op dit ogenblik wat citroenmelisse en bieslook in de tuin

Verder kan er nog door:. 

Bieslook

Kruizemunt e.a. muntsoorten.

Salie.

Peterselie.

Citroenmelisse.

Tijm.

Komkommerkruid.

Zwarte bessenblad.

Basilicum.

Dille.

Venkel.

Brandneteltoppen.

Bieslook, fijn gesnipperd op het bord. Iets kaneel is niet origineel, maar wel lekker en heel gezond.
Bruine bonen, heel soms in bepaalde streken werden er ook bruine bonen aan toegevoegd.

Het recept is erg plooibaar. 

Omdat vroeger in het prille voorjaar niet over verse groentes beschikt kon worden, was deze vroeg uitlopende kervelsoort een welkome verschijning in de kruidentuin. Vanwege het hoge vitamine C gehalte, voorkwam men door het eten van het kruid, de gevreesde scheurbuik. Naarmate er meer kruiden bovengronds verschenen, werd het recept steeds rijker.

Door de eeuwen heen heeft elke generatie er wel iets aan veranderd. 

Denk maar niet dat mijn voormoeders basilicum in hun tuintje verbouwden, maar ik vind het lekker erdoor.

Ze deden er grote rozijnen met pit in. Die zijn nu niet meer te koop. 

De laatste keer dat ik het gerecht kookte, had ik er een restje witte bonen in tomatensaus van de vorige dag door heen geroerd, waar weer bonenkruid, karwijzaad en kardemom aan toegevoegd waren. Het smaakte heerlijk. Bruine bonen erdoor vind ik niet lekker, vanwege de harde bast. Het is dus een gerecht om naar eigen smaak te plooien. Altijd lekker, of het nu warm, lauw of koud gegeten wordt. Gemakkelijk de vorige dag te bereiden. Men beweerd zelfs dat, als het een nacht over staat, de smaak nog meer tot zijn recht komt.
Zelfs dan kan men het voorzichtig weer (iets) opwarmen of gewoon koud eten.

Kant en klaar gekochte gortepap kan, indien gewenst,  opgewarmd worden. Kruiden fijn snijden en samen met de gewassen en gewelde rozijnen, even blancheren ik kokend water.

Trappen, werken en in de bloei.

 Het werk wacht wel even, dachten we vanmorgen vroeg, toen we het weerbericht bekeken. Eerst maar eens naar buiten op de fiets, de prachtig uitlopende natuur in. Dit is onze enige kans vandaag om een zonnige en droge tocht te maken, door de bossen. Die trip ging vanaf ons huis, over binnendoor weggetjes en fietspaden. Het waaide nogal, maar in de luwte van de bomen, merk je veel minder van de wind. We fietsten het dorp uit over het betonnen fietspad naar de Zandenplas, onder het snelwegviaduct door naar de Waskolk. Vandaar naar Nieuw Soerel (camping ANWB) en terug naar Nunspeet langs de Eperweg, die om de één of andere reden voor het doorgaand autoverkeer steeds maar afgesloten is. Heerlijk een uurtje genieten van de pittige morgenlucht en het fris uitlopende jong groen van de bomen. 

Weer thuis aangekomen, ben ik meteen de tuin ingedoken, om voor de regen nog zoveel mogelijk te doen. Ook dat is aardig gelukt. Tegen elf uur vielen de eerste druppels. Maar vanmiddag ging het echt hard regenen. De lege regenton, die ik vanmorgen had schoongemaakt, stroomt nu een paar uur later weer over. Fijn voor doorspoelen van de wc, het doen van de was en voor de schoonmaak. Regenwater is heerlijk zacht, er hoeft weinig tot geen schoonmaakmiddel bij. De was doe ik wel met iets azijn en soda en op 95 graden voor de "witte was". 

Driekleur viooltjes (Viola tricolor)

Stinkende gouwe.

De eerste Myrrhis odorata bloem.

Eerste bloemen in het jonge seringen boompje.

 

Maartse viooltjes vinden onze tuin leuk.

Volop genieten we van werken in de tuin. Lekker en gezond in de buitenlucht. We werken ons uit de naad gewoon, met schop en greep en hark. Vanmorgen hebben we pootaardappels aangeschaft. Ze liggen op een tamelijk warme plek. We hopen dat de kiemen zich daar verder gaan ontwikkelen. Traditie bij ons is; aardappels poten op 1 april, maar dan is het 2e Paasdag, daarom zal het wel naar volgende dag verschoven worden, als het weer dan gunstig is. 

De tuin wordt nu klaar gemaakt voor het nieuwe groeiseizoen. We voegen alvasr waar nodig, koemestkorrels toe aan de grond.
Door de hele tuin staan maartse viooltjes (Viola odorata) een stinzenplantje te bloeien. Het is een geurig bloempje dat honing bijen aantrekt. Net als de blauwe druifjes die op het moment ook gaan bloeien.
Van de daslook kunnen we nu oogsten met handen vol.
HIER op Youtube vond ik een leuke video met een recept van stamppot daslook. 

Een randje Maartse viooltjes

Vroege bloei in de tuin

Moe maar voldaan van het bladzuigen vanmorgen, heb ik de tuin maar eens geïnspecteerd op uitgelopen en bloeiende planten. Het eerste maarts viooltje trof ik al bloeiend aan. Vorig jaar was dat veel later.

Een paar jaar terug kreeg ik van één van de kinderen een leuke bak met bloeiende planten.

Een witte cyclaam is wat er van overgebleven is. In weer en wind, behalve bij vorst en felle zon, staat de bak buiten. De plant blijft bloeien.

De winter jasmijn.

Stinkende gouwe (Chelidonium Majus) heeft een mooie rozet gevormd. 

De plant is giftig bij inname. "Ogenklaar" noemde mijn moeder het en dat is zo. 

Het blad zonder wondjes over de gesloten oogleden wrijven, verbeterd het gezicht op den duur.

Als toch iets van het gele sap in de ogen komt, doet dat een paar minuten hevig pijn maar het zakt weer af en daarna is het zicht vaak heel helder. 

Maagdenpalm, (Vinca minor) dit jaar ook vroeger in de bloei.

De dovenetel. 

Daslook (Allium ursinum). Het eerste eetbare, gezonde en smakelijke plantje

Daslook is even gezond als knoflook, maar laat geen geurige adem achter.
Daslook groeit en breidt zich gemakkelijk uit in de schaduw, graag onder een heg. Ze vraagt niet veel maar een beetje kalk in de bodem doet haar goed. Haar standplaats in onze tuin is een niet bemeste zandbodem onder een beuken heg. 

Leven in de taiga

 In het jaar 1978 werden er door twee groepen geologen in Siberië twee belangrijke ontdekkingen gedaan. Een groep ontdekte in de bossen bij Sverdlovsk (Jekaterinburg), de stoffelijke resten van de Tsaren familie.

Miilen verder naar het oosten, aan de bovenloop van de rivier Abakan, ontdekte een andere groep geologen in dat zelfde jaar, de familie Lykov, bestaande uit vijf personen, twee broers twee zussen en de vader. De moeder was al overleden door gebrek aan voedsel. Het gezin leefde in die tijd al 40 jaar verborgen in de taiga, in totale afzondering. Vanuit de helikopter die hen naar hun werkgebied bracht, zag een team geologen, tuinactiviteit aan de oever van de rivier. Ze geloofden hun ogen niet. Ze hebben er een tocht te voet van 15 km. door het woud voor over gehad, om te ontdekken wat ze nu eigenlijk gezien hadden. En werkelijk. ze troffen een schuwe familie aan. Maar die schuwheid duurde niet lang. Toen ze zich wat op hun gemak gingen voelen, tegenover hun ontdekkers, vertelden ze stukje bij beetje hun verhalen. De reden van de vlucht van het ouderpaar was, dat de broer van de man vermoord was, om een verkeerd begrepen iets. Zo waren ze 250 km. van de bewoonde wereld weggevlucht. Het jongste kind Agafja, werd in 1944 in de taiga geboren.

Van het zaai - en pootgoed dat de ouders  nog uit de bewoonde wereld hadden meegenomen, waarmee ze door de jaren heen verder gekweekt hadden, was niet veel meer over dan opmerkelijk goed smakende aardappels en rogge. Roggepap was het favoriete maal van de familie. Ze kookten het in melkachtig sap, die van de cederbomen werd afgetapt. Vee of huisdieren hadden ze niet want daarmee werd de kans op ontdekking vergroot. Verder moesten ze leven van wat de taiga en de rivier aan voedsel opbrachten. Ze hadden geen zout. Erg teleurgesteld waren ze toen ze in een bepaald jaar ontdekten dat de roggeoogst totaal door de muizen was opgegeten. Het volgende voorjaar zagen ze opeens iets opschieten tussen de aardappels, waarbij ze hun adem inhielden. Ja, echt er kwam een rogge-aartje tussen de aardappels omhoog. Het stengeltje werd beschermd en gekoesterd. Toen de aar rijp was, telden ze acht korrels. Die acht korrels werden het jaar daarop weer uitgezaaid en aan het eind van dat seizoen werd een schaal vol geoogst. Na het binnenhalen van de vierde oogst was het weer verantwoord om ervan te eten.

Voor hun aardappels toonden kwekers grote belangstelling, omdat die ondanks de jarenlange doorteelt een goede, zelfs verbeterde smaak hadden gekregen. Het ras werd uiteraard de 'Lykov aardappel' genoemd.

Toen hun ontdekkers, na de winterstop terug kwamen, waren de twee broers en een zus overleden aan longontsteking. Men denkt dat ze besmet zijn geraakt door het contact met de geologen. Vader Karp en zijn jongste dochter Agafja leefden nog.

Nu leeft alleen Agafja (Agaat) als 80 jarige nog eenzaam in de wildernis. Er is veel moeite gedaan om Agafja duidelijk te maken, dat het veiliger voor haar is om op een rustige plek, tussen de mensen te gaan wonen, maar ze is zo vervreemd van de geciviliseerde samenleving, dat dit voor haar onmogelijk is. Dus gaat er af en toe een gezelschap per helikopter met hulpgoederen naar haar toe. Vooral de zorg om haar is groot tijdens de lange winter, wanneer vliegverkeer niet mogelijk is. Er zijn meerdere video's over, hoe ze daar leeft en de mooie natuur rondom haar.

https://www.youtube.com/watch?v=u_shQPzm4HQ
Het boek is geschreven door de Russische journalist; Vasilie Peskov en het heet:'kluizenaars in de taiga'. Dit opmerkelijke en spannende boek is tweedehands nog wel te koop. (Boekwinkeltjes, de Slegte)

Schatgraven op zolder

Het was op vier december, dat er voor het eerst dit jaar sneeuw gevallen is in de nacht.
Althans bij ons in Nunspeet.
Sommigen van de omringende plaatsen kregen al een paar dagen eerder te maken met het sneeuwkleed. 
Ieder jaar ergens in december, vraagt de mensheid zich wel een keer af, of het een witte Kerstmis gaat worden. 
Hoe hoog is die kans eigenlijk? Erg vaak gebeurd dat niet. Zie hier een tabel van meer dan een eeuw  weerbeeld van de Kerstdagen.

Bij verveling heb ik de rommelzolder weer eens nagekeken op interessante boeken e.a. dingen. Passend bij de winter vond ik nog drie paar nostalgische houten schaatsen. 

Ik herinner me nog dat ik ze rond de eeuwwisseling heb laten slijpen en daarna nooit meer gebruikt. 

Een rommeldoos bracht ook een half gehavend boek uit 1881 aan het licht. Schoolleerboek van opa (geb.1887). Nieuwsgierig naar wat opa eerder als kind te leren kreeg over plant en dierkunde, heb ik op internet gezocht of het boek nog steeds bekend is. En jawel, het is zelfs in zijn geheel gedigitaliseerd. 

In het gedeelte dat ik vond in de doos, stonden geen gegevens over mijn favoriet, de kever; het vliegend hert. Spannend was toen even of er in het ontbrekende deel iets over te vinden zou zijn.  En ja hoor, het verloren gegane deel bevatte leerstof over kevers.

 

In diezelfde doos vond ik ook een jubileumkrant uit 1953 van de Nieuwe Apeldoornsche Courant. Hierin stond een merkwaardig artikel over de kever. Zie foto onderaan met bijschrift. Wat ik me daarbij afvraag: Hoe werden die kevers in stock gehouden. Levend of dood, geprepareerd misschien? We weten dat het dier maar kort leeft in de bekende gedaante, om zich voort te planten en daarna sterft het. 

Titel	Handleiding bij het onderwijs in de beginselen der plant- en dierkunde
Auteur	M. Salverda
Editie	6
Uitgever	J.B. Wolters, 1881
Oorspronkelijk uit	KB, Nationale Bibliotheek van Nederland (original from Universiteitsbibliotheek Utrecht)
Gedigitaliseerd	12 juli 2017
Lengte	307 pagina's

Plant en dierkundeboek door M.Salverda.

Bezemkruiskruid (Senecio inaequidens)

De afgelopen dagen moesten we veel fietsen. Allerlei noodzakelijke activiteiten.
Als het droog weer is nemen we de fiets en blijft de auto in de garage. We kijken daarbij niet op een paar kilometer.
Maar die auto moest naar de garage voor een apk beurt. We doen dan de fietsen op de drager en rijden terug per fiets en aan het eind van de dag weer heen op de fiets. Deze keer mankeerde er wat aan de veiligheidsgordel op de achterbank. Dus binnenkort zitten we weer in hetzelfde traject van 11 km. heen en nog eens 11 terug. 

Een dag later moesten we weer bijna dezelfde route afleggen, maar dan verder de stad Harderwijk in. We kwamen langs een viskraam, die we niet voorbij konden fietsen zonder eerst een visje te eten.
Daar tussen de straatstenen groeide een prachtige plant. Stadsecologie is een hobby van mij. Meestal zie ik algemene planten, maar deze was echt oogstrelend. Ik heb er een foto van genomen. Welke plant het was werd me niet zo één, twee, drie duidelijk. Tenslotte kwam ik er met  google-lens achter. Bezemkruid zou de plant heten.
Het viel me een beetje tegen dat dat moois geen inheemse soort was en ook niet van waarde was als medicinale plant.
Voor sommige insecten is het wel een waardplant.
Door verscheping schijnt het gewas hier aangeland te zijn uit Zuid-Afrika en via de spoorlijnen, door de zucht van de treinen, werden de lichte zaden gemakkelijk door het hele land verspreid.